Kuna domowa czy kuna leśna? Czy potrafisz je odróżnić?

Kiedy słyszymy słowo kuna domowa, wielu z nas ma przed oczami przegryzione kable w komorze silnika samochodu albo zwierzęta biegające nocą po strychu. Ale słyszałeś już o kunie leśnej? To nie literówka: kuna leśna jest rodzimym dla Europy, chronionym drapieżnikiem, który tak bardzo przypomina kunę domową, że nawet doświadczeni miłośnicy przyrody mogą je pomylić.

Jednak na podstawie kilku drobnych cech można odróżnić te dwa zwierzęta. Co więcej, poznając ich tryb życia, okazuje się również, dlaczego z jednym z nich regularnie spotykamy się w miastach, podczas gdy o obecności drugiego często nawet nie wiemy.

Czy kuna leśna i kuna domowa rzeczywiście są spokrewnione?

Jak najbardziej! Kuna leśna (Martes martes) i kuna domowa (Martes foina) należą do rodziny łasicowatych, a w jej obrębie do rodzaju Martes.

Bliskie pokrewieństwo widać także po wyglądzie. Oba gatunki mają wydłużone, smukłe ciało, krótkie łapy, spiczasty pysk i puszysty ogon. Ich wielkość również jest podobna: oba osiągają mniej więcej 40–55 centymetrów długości ciała, do których dochodzi jeszcze około 20–30-centymetrowy ogon.

Ciekawostką jest, że mimo swojej nazwy i wyglądu żadne z nich nie jest gryzoniem. Oba są drapieżnymi ssakami, podobnie jak łasica, gronostaj czy wydra. Prawdziwe różnice kryją się w szczegółach.

Skąd możemy wiedzieć, że widzieliśmy kunę domową czy kunę leśną?

Jednym z najprostszych sposobów odróżnienia tych dwóch zwierząt jest obserwacja jasnej plamy futra na ich piersi.

Plama na gardle kuny domowej jest zazwyczaj biała, często rozdziela się na dwa ramiona i schodzi także w kierunku przednich łap. Plama na gardle kuny leśnej ma natomiast przeważnie żółtawy lub pomarańczowawy odcień i zwykle ma bardziej zaokrąglony, mniej rozgałęziony kształt.

Kolejnym zdradliwym szczegółem jest ich nos. Nos kuny domowej jest zazwyczaj jasny, różowawy lub cielisty, podczas gdy u kuny leśnej jest ciemnobrązowy albo czarny.

Jeśli możemy obserwować je z bardzo bliska, zauważymy też inne różnice. Uszy kuny leśnej są zazwyczaj większe, bardziej wyraziste i mają jasne obrzeża. Jej futro jest zwykle bardziej jednolite, ciemnobrązowe, podczas gdy sierść kuny domowej często ma lekko szarawy odcień.

Co więcej, podeszwy kuny leśnej są gęściej owłosione, co może być dla niej przydatne także w zimnie i w zaśnieżonym otoczeniu.

Te cechy mogą jednak różnić się w zależności od osobnika. Na podstawie jednego tylko znaku rozpoznawczego nie zawsze da się z całkowitą pewnością zidentyfikować widziane zwierzę.

Kuna domowa podbiła miasta, kuna leśna wybrała raczej lasy

Być może to najciekawsza różnica między tymi dwoma gatunkami. Kuna domowa to zwierzę niezwykle dobrze przystosowujące się do różnych warunków. Pierwotnie występowała także w naturalnych siedliskach, na przykład na terenach skalistych i na skrajach lasów, ale dziś doskonale nauczyła się korzystać z możliwości, jakie dają osiedla ludzkie.

Na strychach, w budynkach gospodarczych, garażach i komorach silników samochodów również może znaleźć odpowiednie schronienie. Na terenach zabudowanych może też korzystać z obfitego źródła pożywienia, ponieważ zjada zarówno mniejsze zwierzęta, owoce, jak i żywność dostępną w pobliżu ludzi.

Kuna leśna natomiast jest przede wszystkim mieszkańcem terenów leśnych. Szczególnie lubi stare lasy z dziuplastymi drzewami, gdzie może znaleźć odpowiednie kryjówki i z łatwością poruszać się także w koronach drzew.

To jednak nie oznacza, że nigdy nie możemy spotkać go na terenach zamieszkanych. Może pojawiać się także w ogrodach przy lesie, parkach i niewielkich fragmentach lasu. Zwykle jednak mniej szuka bliskości człowieka niż kuna domowa.

Kuna leśna porusza się po drzewach niemal jak wiewiórka

Jedną z najbardziej niezwykłych cech kuny leśnej jest jej wyjątkowa zwinność. Oczywiście kuna domowa też sprawnie się wspina, jednak kuna leśna czuje się szczególnie swobodnie w koronach drzew. Z łatwością biegnie po grubszych gałęziach i potrafi także przeskakiwać z jednego drzewa na drugie.

Specjaliści ds. ochrony przyrody z Parku Narodowego Körös-Maros porównują ruchy kuny leśnej do ruchów wiewiórki. Z ich relacji wynika, że może ona pokonywać nawet większe odległości, nie schodząc przy tym na ziemię.

Dziuple starych drzew są dla niej szczególnie ważne, ponieważ mogą zapewniać nie tylko miejsce odpoczynku, ale też bezpieczną kryjówkę do wychowywania młodych. To jednocześnie wyjaśnia, dlaczego zanik starych, dziuplastych drzew stanowi dla tego gatunku problem (szczególnie w miastach). Dla kuny leśnej las to złożone środowisko życia, w którym zarówno podłoże, jak i korony drzew odgrywają ważną rolę.

Co je kuna leśna? A co je kuna domowa?

Oba zwierzęta są zasadniczo drapieżne, jednak żadne z nich nie żywi się wyłącznie mięsem. W diecie kuny leśnej mogą znajdować się mniejsze ssaki, takie jak myszy i norniki, a także ptaki, jaja oraz różne owady. Okazjonalnie może nawet upolować wiewiórkę.

To, co może być zaskakujące, to fakt, że szczególnie lubi także leśne owoce i jagody. Zjada zarówno tarninę, owoce dzikiej róży, głóg, jak i inne pokarmy roślinne.

Kuna domowa również ma zróżnicowaną dietę, ale korzysta także ze źródeł pożywienia oferowanych przez środowisko człowieka. Oprócz mniejszych gryzoni, ptaków i owoców może zjadać także łatwo dostępne resztki jedzenia. Ta elastyczność pokarmowa w dużym stopniu przyczynia się do tego, że kuna domowa dobrze radzi sobie również w środowisku miejskim.

Kuna leśna jest w Europie chroniona, natomiast kuna domowa jest zwierzęciem łownym.

Choć oba gatunki są blisko spokrewnione, ich status ochronny znacząco się różni. Kuna leśna od 1974 roku jest zwierzęciem chronionym.. To nie jest cena rynkowa tego zwierzęcia, lecz wartość ochronna określona w przepisach.

W Europie występuje przede wszystkim w lasach zachodniej części kontynentu oraz w regionach górskich, ale obserwowano ją także w nadrzecznych lasach zalewowych na nizinach. Dokładna liczebność jej populacji nie jest w pełni znana, a ponieważ prowadzi skryty, głównie nocny tryb życia, nie zawsze łatwo zauważyć jej obecność.

Kuna domowa natomiast jest w Europie gatunkiem łownym, dla którego obowiązujące przepisy łowieckie wyznaczają całoroczny sezon polowań. Oczywiście nie oznacza to, że każdy może ją bez ograniczeń chwytać lub zabijać.

Dokładne odróżnienie tych dwóch zwierząt jest więc ważne także z punktu widzenia ochrony przyrody. Informacje o ochronie kuny leśnej można znaleźć w oficjalnej karcie gatunku europejskiej ochrony przyrody.

Czy kuna leśna też przegryza kable w samochodach?

Skoro tak bardzo do siebie podobne, słusznie nasuwa się pytanie: czy kuna leśna również może powodować takie szkody, z których słyną kuny domowe?

W praktyce gatunkiem łasicowatym pojawiającym się w komorach silników samochodów jest zazwyczaj kuna domowa. Kuna leśna przede wszystkim korzysta bowiem z naturalnych, leśnych siedlisk i nie jest znana jako regularny sprawca szkód w komorach silników, tak jak jej mieszkająca w miastach krewna.

Oczywiście nie można wykluczyć pojawienia się kuny leśnej w pobliżu samochodu zaparkowanego przy lesie, ale pogryzione kable czy znalezione w komorze silnika ślady łap nie powinny same w sobie być uznawane za pewny dowód obecności któregoś z tych gatunków.

Jeśli chcesz dowiedzieć się, jakie ślady mogą zostawiać kuny, a także myszy i szczury w komorze silnika, warto przeczytać nasz wcześniejszy artykuł: Gryzoń czy kuna w komorze silnika samochodu: oznaki, szkody i zabezpieczenie.

A o tym, jak w humanitarny sposób odstraszać kuny od samochodów i budynków, możesz przeczytać w naszym tekście Jak chronić się przed kuną domową, która powoduje szkody liczone w setkach tysięcy.

W celu zapobiegania szkodom powodowanym przez kuny domowe opracowaliśmy samochodowy odstraszacz kun Vadalarm AutoGuard, który za pomocą połączenia ultradźwięków i błysków światła stara się trzymać z dala zwierzęta zakradające się do komory silnika.

Dwa blisko spokrewnione gatunki, dwa różne style życia

Kuna domowa i kuna leśna są świetnym przykładem tego, jak dwa blisko spokrewnione zwierzęta mogą przystosować się do odmiennych warunków życia. Podczas gdy kuna domowa z powodzeniem podbiła osiedla ludzkie, kuna leśna nadal pozostaje przede wszystkim skrytym mieszkańcem lasów. Ich wygląd jest myląco podobny, ale plama na gardle, kolor nosa i środowisko życia mogą bardzo pomóc w ich odróżnieniu.

Jeśli następnym razem w lesie dostrzeżesz małego, brązowego drapieżnika z długim, puszystym ogonem, nie zakładaj od razu, że spotkałeś kunę domową. Bardzo możliwe, że udało ci się zaobserwować jej mniej znaną krewną, kunę leśną.

A jeśli rzeczywiście tak się stało, warto przez chwilę się nim zachwycić. Nie każdego dnia można zobaczyć tak zwinnego, skrytego leśnego drapieżnika!